Συγχωνεύσεις Σχολείων και υπηρεσίες ποιότητας ζωής στη Γόρτυνα και γενικότερα στους Καλλικρατικούς Δήμους.

Η εκπαίδευση και επομένως τα μέσα που αυτή παρέχεται δεν είναι και δεν πρέπει να είναι ξεκομμένη από τους υπόλοιπους τομείς , οι οποίοι συνθέτουν την ανάπτυξη μιας περιοχής. Πολύ περισσότερο δεν είναι μια τεχνοκρατική διαδικασία .Έτσι όπως εμφανίζεται αυτή την εποχή το θέμα των συγχωνεύσεων των σχολείων εμφανίζεται σαν τέτοια διαδικασία δηλαδή τεχνοκρατική και ειδικότερα μόνο οικονομικής διάστασης. Και μόνο για αυτό το λόγο θα έπρεπε να σταματήσει εδώ η συζήτηση.

Παρ όλα αυτά ακόμα και σαν διαδικασία τεχνοκρατική , εμείς θεωρούμε ότι όλοι οι πολίτες θα πρέπει να απολαμβάνουν ένα ελάχιστο εγγυημένο επίπεδο υπηρεσιών στον τόπο που μένουν χωρίς να ταλαιπωρούνται ή τουλάχιστον όταν αυτό γίνεται να γίνεται για όλους το ίδιο. Ιδιαίτερα όταν αυτές οι υπηρεσίες αφορούν τους τομείς της παιδεία και της πρόνοιας.

Ιδιαίτερα σε ότι αφορά στην εκπαίδευση η προσχολική αγωγή ,και η βασική εκπαίδευση (Γυμνάσιο, Δημοτικό) θα πρέπει να συμβαίνουν στον τόπο κατοικίας του άνθρωπου ή σε κάθε άλλη περίπτωση θα πρέπει να αναπτύσσεται  από τον ίδιο το Δήμο ένα σύστημα ενδο-δημοτικής συγκοινωνίας ώστε σε ελάχιστο χρόνο οι δημότες να εξυπηρετούνται χωρίς έξοδα και ταλαιπωρία από υπηρεσίες που  βρίσκονται σε διπλανά χωριά.

Επομένως ο Δήμος θα πρέπει με τη σύμφωνη γνώμη των τοπικών κοινωνιών να έχει ένα σχέδιο χωροταξικής διευθέτησης υπηρεσιών κυρίως πρόνοιας και βασικής εκπαίδευσης .

Ένα σχέδιο που θα εξυπηρετεί όλους το ίδιο.

Δηλαδή αν σε ένα οικισμό δεν έχουμε σχολείο , θα έχουμε ΚΑΠΗ ή παιδικό σταθμό.*

Σε ότι αφορά ειδικότερα τα σχολεία θα πρέπει να βρίσκονται σε τέτοια απόσταση ώστε ο μαθητής να μην έχει εξαντληθεί πρίν ακόμα πάει στο σχολείο. Ξεκινώντας πολλές φορές και μια ώρα πριν από το σπίτι ή επιστρέφοντας μια ώρα μετά. 

Τα σχολεία της υπαίθρου δεν έχουν κυρίως το πρόβλημα του πλήθους των εκπαιδευτικών όσο το πρόβλημα της απουσίας των εκπαιδευτικών. Κι όταν αυτοί υπάρχουν στο σχολείο ,απουσιάζουν από την τοπική κοινωνία. Είναι πολύ σημαντικό οι εκπαιδευτικοί να είναι μέρος της τοπικής κοινωνίας ,να μένουν δηλαδή στον τόπο που διδάσκουν.

Το κράτος μπορεί να βοηθήσει σε αυτό παρέχοντας επιπλέον κίνητρα πχ επιπλέον μόρια ή επίδομα στέγης . Και ο Δήμος μπορεί να βοηθήσει σε αυτό πχ φτιάχνοντας ξενώνες για να φιλοξενούνται οι εκπαιδευτικοί με ένα συμβολικό ενοίκιο.

Θα μπορούσε και πάλι ο Δήμος να προβλέψει  την λειτουργία (στα πλαίσια της κοινωνικής πολιτικής) υπηρεσίες για την συμβουλευτική στήριξη (ψυχολόγοι- κοινωνικοί λειτουργοί ) δασκάλων ,μαθητών και γονέων .

Αυτή η υπηρεσία θα μπορούσε να βοηθήσει σημαντικά στην πρόληψη κοινωνικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι τοπικές κοινωνίες.

Επιπλέον εκτός από την συγχώνευση των σχολικών μονάδων θα μπορούσαν να δημιουργηθούν και νέες εκπαιδευτικές μονάδες που η περιοχή έχει ανάγκη πχ σχολείο β’ ευκαιρίας ,τεχνολογική εκπαίδευση ,νυχτερινό σχολείο κλπ.

Όλα αυτά θα πρέπει να συμβαίνουν στην χωρική ενότητα του σημερινού Δήμου και θα πρέπει να σχεδιαστούν με βάση στοιχεία από τα παραπάνω και η υλοποίηση των οποίων θα πρέπει να διεκδικηθεί από εδώ και πέρα.

Οι από τα πάνω σχεδιασμοί δεν θα πρέπει να γίνουν δεκτοί.

*ένα παράδειγμα τέτοιων σχεδιασμών αποτελούσε ο πρώην Δήμος Ρούβα. Στον Πανασσό λειτουργούσε το ΚΗΦΗ (στο παλιό Δημοτικό σχολείο) στα Μετόχια λειτουργούσε ο παιδικός και ο βρεφικός σταθμός (στο παλιό Δημοτικό σχολείο), στη Νύβριτο το ‘’βοήθεια στο σπίτι’’ (στο παλιό κοινοτικό κατάστημα) στη Γέργερη το Δημοτικό, το Γυμνάσιο και το ΚΑΠΗ.

Οι πολίτες εξυπηρετούνταν με μικρά λεωφορεία τα έξοδα των οποίων καλύπτονταν από τα χρήματα που έπαιρνε ο Δήμος για την μεταφορά των μαθητών και από ευρωπαϊκά προγράμματα. Σε όλες τις δημοτικές ενότητες μπορούμε να έχουμε ένα τέτοιο σχεδιασμό, χωρίζοντας τις σε υποενότητες στο μέγεθος της Δημοτικής ενότητας Ρούβα, που χωροταξικά μπορεί να είναι ένα αποδεκτό μέγεθος γρήγορης και ίσης εξυπηρέτησης των Δημοτών. Σε λιγοστές περιπτώσεις η φυσιολογία του εδάφους ,η απόσταση μεταξύ των οικισμών  και το οδικό δίκτυο μπορεί να αποκτήσουν ακόμη μικρότερη χωρική έκταση.Για να είμαστε πιο συγκεκριμένοι όλος ο νέος Δήμος Γόρτυνας θα μπορούσε να χωριστεί σε χωρικές ενότητες ποιότητας ζωής στις οποίες θα προσφέρονται υπηρεσίες παιδείας ,πρόνοιας ,δια βίου μάθησης, ιατρικής φροντίδας κλπ με βασική αρχή την παροχή ενός ελαχίστου εγγυημένου επιπέδου υπηρεσιών στους κατοίκους αυτών των ενοτήτων .

Ας πούμε ότι αυτές οι χωρικές ενότητες ,με την επιφύλαξη μιας έρευνας ανίχνευσης αναγκών αλλά και συζήτησης με τους κατοίκους των περιοχών θα μπορούσαν να είναι :

1.Η δημοτική ενότητα Ρούβα που περιλαμβάνει τους οικισμούς Γέργερη,Πανασσός , Νύβριτος , Μετόχια, Απομαρμά.

Εδώ υπάρχει πλήρης ανάπτυξη υπηρεσιών και μπορεί να είναι παράδειγμα για τις άλλες ενότητες.

2.Χωρική ενότητα που περιλαμβάνει τους οικισμούς Αγία Βαρβάρα ,Πρινιάς , Μούλια.

3.Άγιος Θωμάς ,Μεγάλη Βρύση ,Πρεβελιανά ,Χαράκι, Δούλι, Γέννα, Κόλενα.

4.Άγιοι Δέκα , Αμπελούζος ,Μητρόπολη ,Χουστουλιανά ,Πλάτανος ,Γκαγκάλες.

5.Απεσωκάρι,Βασιλική,Βαγιωνιά,Άγιος Κύριλλος,Κρότος, Λέντας, Βασιλικά Ανώγεια ,Πλώρα,Μιαμού.

6.Ασήμι,Στόλοι,Αποϊνι,Ίνια,Καστέλι,Ατσιπάδες ,Σωκαράς.

7.Στάβιες,Στέρνες,Φουρνοφάραγγο,Λούκια,Καπετανιανά,Διονύσι,Παναγιά.

Σε κάθε μια από τις παραπάνω χωρικές ενότητες θα μπορούσαν να λειτουργήσουν οι παρακάτω υπηρεσίες και μάλιστα σε διαφορετικούς οικισμούς δηλαδή ,νηπιαγωγείο, δημοτικό σχολείο, κέντρο κοινοτικής παρέμβασης (θα προσφέρει κοινωνικές υπηρεσίες σε όλες τις ομάδες πληθυσμού ,ανοικτή προστασία ηλικιωμένων ,ιατρικές υπηρεσίες, δημιουργική απασχόληση ,βιβλιοθήκη κλπ),βρεφονηπιακός σταθμός και φυσικά όλα αυτά θα συνδέονται με δημοτική συγκοινωνία. Όπου υπάρχουν Γυμνάσια στις χωρικές ενότητες θα πρέπει να διατηρηθούν.

Τα κτίρια που μπορούν να χρησιμοποιηθούν μπορούν να είναι τα παλιά δημοτικά σχολεία  που τώρα δεν λειτουργούν και με μικρές επιδιορθώσεις μπορούν να γίνουν λειτουργικά.

Όσον αφορά τα χρήματα και που θα βρεθούν:

Αυτή τη στιγμή θα μπορούν να αξιοποιηθούν τέσσερα προγράμματα για κάθε ενότητα δηλαδή μπορούν να υπάρχουν έσοδα περίπου 3.300.000 ευρώ ενώ οι παραπάνω υπηρεσίες (με εξαίρεση νηπιαγωγείο, δημοτικό) στοιχίζουν κάτω από 2.000.000 ευρώ.

Σημαντική βοήθεια θα ήταν η αξιοποίηση των χρημάτων που θα δοθούν στους Δήμους για τη μεταφορά μαθητών. Δηλαδή τη μεταφορά θα αναλάβει ο Δήμος με δικά του μέσα.  Έτσι θα έχει σημαντική εξοικονόμηση χρημάτων και επιπλέον προσφορά υπηρεσιών πχ ενδοδημοτική συγκοινωνία.

Μπορεί κάποιος να σκεφτεί ότι θα μπορούσαν να γίνουν λιγότερες χωρικές ενότητες  όμως εμείς πιστεύουμε πως οι κάτοικοι της υπαίθρου θα πρέπει να μπορούν να απολαμβάνουν καλύτερες ποιοτικά υπηρεσίες  ακόμα και από αυτούς των αστικών περιοχών για να μπορεί αυτό να γίνει πλεονέκτημα και σημαντικός παράγοντας για να κρατηθούν άνθρωποι στην περιοχή. 

Ένας παρόμοιος σχεδιασμός θα μπορούσε να γίνει σε κάθε Καλλικρατικό Δήμο ιδιαίτερα της υπαίθρου.  

  

     

   

         

Τι θα κάνουμε για τα χωριά μας

Πιστεύουμε ότι ο κάθε Δημότης όπου κι αν μένει και στο τόπο που μένει θα πρέπει να δέχεται ένα ελάχιστο εγγυημένο επίπεδο υπηρεσιών.

Αυτό το επίπεδο θα προσπαθήσουμε να εξασφαλίσουμε .

Θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι ανεξάρτητα από πού θα προέρχονται (από ποια παράταξη δηλαδή) οι τοπικοί σύμβουλοι, πρόεδροι τοπικών και δημοτικών κοινοτήτων ,εκπρόσωποι κοινοτήτων εμείς θα τους βλέπουμε το ίδιο και θα κάνουμε ουσιαστική τη λαϊκή συνέλευση που προβλέπει ο νόμος στην τοπική κοινότητα και για εμάς αυτή θα αποφασίζει.

Σε δύο άξονες θα κινηθεί η παρέμβαση μας στα χωριά του Δήμου μας .

Ο ένας είναι η ποιότητα ζωής ,δηλαδή θέλουμε ο Δημότης- κάτοικος του κάθε χωριού,να αισθάνεται καλά στον τόπο του .

Δηλαδή θα πρέπει να έχει:

o       Νερό να πίνει ,καθαρό και ελεγχόμενο.

o       Αποχέτευση με βιολογικούς καθαρισμούς.

o       Όμορφο και καθαρό περιβάλλον(αναπλάσεις, ανακύκλωση                                σκουπιδιών, καθαρούς κοινοχρήστους χώρους).        

o       Ένα γιατρό δίπλα του όταν αρρωστήσει.

o       Μια κοινωνική υπηρεσία (ΚΑΠΗ, Βοήθεια στο σπίτι. Κ.η.φ.η) .

o       Σχολείο για τα παιδιά του.

o       Παιδικό-βρεφικό σταθμό για να μπορεί να δουλέψει.

o       Διέξοδο στον ελεύθερο χρόνο για δημιουργική απασχόληση.

o       Χώρους κοινωνικών συναντήσεων.

o       Αθλητικούς πολυ-χώρους σε κάθε χωριό.   

o       Ενδο- δημοτική συγκοινωνία για να μπορεί να μεταβαίνει στο διπλανό χωριό που θα υπάρχει η αντίστοιχη υπηρεσία.

Internet Cafe - Θερινό Σινεμά Γέργερης

Επειδή κάποια από τα παραπάνω δεν μπορούν να γίνουν σε κάθε μικρό χωριό, θα γίνει τέτοια χωροταξική διευθέτηση αυτών των υπηρεσιών ώστε να εξυπηρετούνται όλοι οι κάτοικοι το ίδιο. Αυτή η χωροταξική κατανομή θα είναι μικρότερη του πρώην Δήμου π.χ  μια ομάδα χωριών στα Αστερούσια ,μια τα υπόλοιπα του Δήμου Κόφινα.

Ο δεύτερος άξονας αφορά όλες εκείνες τις δράσεις που θα δώσουν τη δυνατότητα στα χωριά μας να αναδείξουν τα πλεονεκτήματα που έχουν και που σε πολλές περιπτώσεις οι δράσεις αυτές συμπληρώνουν  άλλες δράσεις του υπολοίπου Δήμου.

Π.χ σε πολλά χωριά υπάρχουν σημαντικές αρχαιότητες

Χρειάζεται να αναδειχθούν και να γίνουν ελκυστικές για τους επισκέπτες .

Ελαιόμυλος-Μουσείο Ελιάς, Δ. Ρούβα

Σε άλλα χωριά υπάρχουν άλλα σημεία που μπορούν να αναδειχθούν και να γίνουν ελκυστικά π.χ Δάση ,Φαράγγια, μοναστήρια, μικρές παραλίες ,εγκαταλελειμμένοι οικισμοί ,μονοπάτια.

Π.χ δράσεις που έχουν σχέση με την ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα ,εμψύχωση και ανάπτυξη βιολογικής καλλιέργειας με τοπικές ποικιλίες κηπευτικών σε μικρο-περιβάλλοντα που δίνουν μια ιδιαίτερη ποιότητα.

Π.χ αξιοποίηση πολιτιστικών στοιχείων αντιπροσωπευτικό παράδειγμα “τα Αποκριγιώματα στο Ρούβα”.

Αποκριγιώματα, Δ.Ρούβα

Π.χ αξιοποίηση μυθολογίας .

Ληθαίος-Ευρώπη-Ταύρος (Δίας).

Ένα μονοπάτι κατά μήκος του Ληθαίου βασισμένο σε αυτό το μύθο.

Π.χ σε πολλά χωριά υπάρχει πρόβλημα άρδευσης, αλλού χρειάζεται καλή διαχείριση νερού, αλλού μικρά φράγματα, αλλού εμπλουτισμός και αλλού άνοιγμα γεωτρήσεων.    

Κοινωνική Οικονομία και Τοπική Αυτοδιοίκηση

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ – ΤΟΠΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Αυτό που είναι πολύ σημαντικό για μας, που παρεμβαίνουμε στη πορεία ενός τόπου, από θέσεις εξουσίας (τοπική αυτοδιοίκηση, κράτος, κ.λ.π.) είναι να γνωρίζουμε ποιος είναι ο στόχος.  Να μπορούμε δηλαδή να φανταστούμε πως θέλουμε σε βάθος χρόνου τον τόπο και το κυριότερο, πως σ’ αυτό το χρόνο φανταζόμαστε την κοινωνία στην οποία παρεμβαίνουμε.

Όταν παρεμβαίνουμε στο τόπο με όποιο τρόπο (ένας δρόμος, ένα κτίριο, κ.λ.π.) αυτό επηρεάζει και τους ανθρώπους.   Δηλαδή την κοινωνία.  Αυτό ενώ φαίνεται αυτονόητο στην πράξη δεν φαίνεται να ισχύει. Αυτό επομένως που θα θέλαμε είναι να έχουμε αυτή τη παραδοχή και άρα αυτό που κάνουμε, να γίνεται συνειδητά και προς τη κατεύθυνση του σχεδιασμού που έχουμε κάνει για το πως θέλουμε την τοπική κοινωνία, πως τη φανταζόμαστε σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

Αυτό δηλαδή που χρειαζόμαστε είναι να συμβαίνουν τα αυτονόητα. Φαντασία, σχέδιο, στόχος.

Στις μικρές τοπικές κοινωνίες με την όποια «αυτοδιοίκηση», θεωρούμε υπάρχουν περιθώρια  και βέβαια αρκετός χώρος για να υπάρχουν ακόμα τα παραπάνω αυτονόητα.  Ίσως σ’ αυτές τις κοινωνίες και ιδιαίτερα της υπαίθρου της Ελλάδας, μπορούν να αποδειχτούν σημαντικά με εμφανή αποτελέσματα σε σχετικά μικρούς χρόνους.

Μπορούμε δηλαδή να επηρεάσουμε αυτές τις κοινωνίες και πρέπει να το κάνουμε συνειδητά.  Δεν αγνοούμε το τρόπο και τις δυνατότητες που μπορούν να επηρεάζονται αυτές οι κοινωνίες από υπερτοπικές εξουσίες κράτος, Ευρωπαϊκή Ένωση, παγκοσμιοποίηση, κ.λ.π. Όμως στην εφαρμογή αυτές οι εξουσίες έχουν κενά, που μπορούν να καλυφθούν από τη τοπική αυτοδιοίκηση. Από μικρές δηλαδή παρεμβάσεις που μπορούν να έχουν εναλλακτικές κατευθύνσεις.

Κυρίως στην ύπαιθρο Ελλάδα αλλά και στις πόλεις σε κάποιο βαθμό διατηρούνται στοιχεία που προβιομηχανικά χαρακτήριζαν τις τοπικές κοινωνίες και που τις όριζαν σαν κοινότητες. Τέτοια στοιχεία είναι η αλληλεγγύη, η αλληλοβοήθεια, η συλλογικότητα, οι σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους, η σχέση ισορροπίας μεταξύ ανθρώπινης δραστηριότητας και φύσης.  Αυτά τα στοιχεία θα μπορούσαν και σήμερα να αποτελούσαν στοιχεία μιας εναλλακτικής μορφής ανάπτυξης των σημερινών τοπικών κοινωνιών και θα πρέπει να περιέχονται στο σχεδιασμό της τοπικής αυτοδιοίκησης για την πορεία των τοπικών κοινωνιών.

Η κοινωνική οικονομία, που σήμερα βρίσκεται στο προσκήνιο κυρίως γιατί εμπεριέχεται σαν όρος σε προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ στην Ελλάδα ο τρόπος και μορφές εργασίας είχαν στοιχεία αυτά που λέμε σήμερα κοινωνικής οικονομίας και δεν εννοώ τους συνεταιρισμούς μόνο, αλλά και τον τρόπο που  λειτουργούσαν οι αγροτικές, κτηνοτροφικές κοινωνίες της Ελλάδας στη προβιομηχανική εποχή.

Θυμούμαι δηλαδή, και γω ακόμα, «τα κοινάτα» και «τις

πατούλιες[1]» στη δική μας περιοχή, τη συνεργασία των γυναικών για να παράγουν μετάξι, τη συνεργασία των αγροτών για να οργώσουν τα χωράφια τους, όταν τους ήταν αδύνατο να διαθέτουν ζευγάρι από αγελάδες (είχε μια ο καθένας), την συνεργασία σε περιόδους «βεντέμας» δηλαδή τους «δανεικούς» και αυτό συνέβαινε μεταξύ οικογενειών, που ανέπτυσσαν σχέσεις μεγαλύτερες κα ισχυρότερες από αυτές της συγγένειας αίματος.

Αυτά εξακολουθούν να «επιζούν» στη συνείδηση των σημερινών κατοίκων της υπαίθρου, σε βαθμό ικανό, να μπορούν εύκολα  να επανέλθουν ξανά και να μπορέσουν να αποτελέσουν τα στοιχεία μιας κοινωνίας που επιδιώκουμε.

Ο τομέας λοιπόν της κοινωνικής οικονομίας θα πρέπει για την αυτοδιοίκηση να είναι επιδίωξη, στο τομέα της απασχόλησης, παρ’ ότι έχει πολύ λίγο χώρο η ίδια σ’ αυτό το τομέα (αρμοδιότητας και αναλογίας οικονομικών πόρων).  Εμείς έχουμε μια τέτοια κατεύθυνση στη δική μας περιοχή, παρ’ ότι είμαστε ένα μικρός Δήμος 2.400 κατοίκων με κύριες απασχολήσεις την γεωργία, την κτηνοτροφία, μικρές επιχειρήσεις μεταποίησης. Δηλαδή αυτό που προσπαθούμε είναι να εμψυχώσουμε και να οργανώσουμε μορφές απασχόλησης που εμπεριέχουν ή διατηρούν ή προϋποθέτουν τα παραπάνω στοιχεία δηλαδή το συνεργατισμό, την αλληλοβοήθεια, τη συλλογικότητα, το συνταίριασμα της ανθρώπινης δραστηριότητας και της φύσης. Δηλαδή μορφές που ενώ προϋποθέτουν οικονομικό αποτέλεσμα για να υπάρξουν, αυτό δεν είναι αυτοσκοπός, αφού έχουν και άλλες προϋποθέσεις που είπαμε παραπάνω.

Αυτό λοιπόν που πρώτα απ’ όλα προϋποτίθεται είναι η πολιτική βούληση. Δηλαδή θα πρέπει αυτός που έχει μια εξουσία να έχει και να θέλει αυτή τη πολιτική κατεύθυνση, δηλαδή το Δημοτικό συμβούλιο στην περίπτωση της αυτοδιοίκησης α’ βαθμού ή η κυβέρνηση στη περίπτωση του κράτους.

Λιμνοδεξαμενή Γέργερης

Αυτό που επίσης είναι πολύ σημαντικό είναι το πώς αυτή η πολιτική βούληση θα συγκεκριμενοποιείται και το κυριότερο πως θα γίνεται πράξη. Σήμερα η αυτοδιοίκηση έχει πολύ μικρή συμμετοχή και δυνατότητα στο τομέα της απασχόλησης. Αυτό που γίνεται σήμερα με τα επιδοτούμενα προγράμματα, είναι η παρέμβαση ή βοήθεια σε κάποιον αφού αποφασίσει να ασχοληθεί ή να ενταχθεί σε κάποιο πρόγραμμα. Από ένα κρατικό ΟΑΕΔ που βρίσκεται στην έδρα του νομού και σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις έχει ένα ή δύο παραρτήματα σε μεγαλύτερα χωριά. Αυτό όμως που είναι σημαντικό είναι ένας «ΟΑΕΔ» να γνωρίζει καλά τους ανθρώπους του άρα θα πρέπει να είναι μικρής χωρικής εμβέλειας και βέβαια να τους κάνει ικανούς να απευθυνθούν σε αυτόν. Οι άνθρωποι, που έχουν πρόβλημα ανεργίας συνήθως έχουν και αδυναμίες στις δυνατότητες για αξιοποιήσει ευκαιριών. Άρα πολύ σημαντικό στοιχείο είναι η εμψύχωση. Που μπορεί όμως να γίνει σε πολύ μικρό τοπικό επίπεδο, που παρέχει δυνατότητες γνώσεις των ανθρώπων που έχουν τέτοια προβλήματα. Ο κυριότερος εκφραστής είναι το κράτος  μέσω του ΟΑΕΔ. Εμείς θεωρούμε ότι σε κάθε Δήμο χρειάζεται να λειτουργήσει μια μικρή ομάδα ανθρώπων επιστημονική – ένας τοπικός ΟΑΕΔ με παράλληλη κατάργηση του κρατικού ΟΑΕΔ που θα:

1.    παράγει ιδέες για απασχόληση (επιχειρηματικές δραστηριότητες, κ.λ.π.).

2.    θα επεξεργάζεται αυτές τις ιδέες.

3.    θα εμψυχώνει ανθρώπους που ενδιαφέρονται γι’ αυτές τις ιδέες – απασχολήσεις.

4.    θα δραστηριοποιείται σε θέματα επαγγελματικού προσανατολισμού.

5.    θα καταρτίζει και θα οργανώνει ομάδες με  συνεργατική συνειδητοποίηση.

Ανάπλαση Πλατείας, Απομαρμά

Σήμερα αυτό λείπει από την αυτοδιοίκηση όχι τόσο λόγω έλλειψης αρμοδιοτήτων  (θα μπορούσε να βρει κανείς νόμιμο τρόπο να το κάνει) όσο για έλλειψη οικονομικών πόρων στήριξης τέτοιων δραστηριοτήτων αφού σήμερα αυτοί διοχετεύονται στο κρατικό ΟΑΕΔ.

Οι όποιες εξαιρέσεις υπάρχουν, υπάρχουν μόνο μέσα από ελάχιστα ευρωπαϊκά προγράμματα, στα οποία οι ΟΤΑ έχουν διεκπεραιωτικό ρόλο και που πολλές φορές ακόμη και εδώ ο κρατικός ΟΑΕΔ μπαίνει εμπόδιο στην εφαρμογή τους (π.χ. γυναίκες της υπαίθρου δεν χαρακτηρίζονται άνεργες) ή που υπεισέρχονται άλλες παράμετροι (π.χ. πελατειακές σχέσεις) που αποπροσανατολίζουν τις προσπάθειες.

Αυτή την έλλειψη την καλύψαμε εν’ μέρει με το γραφείο κοινωνικών υποστηρικτικών υπηρεσιών (ευρωπαϊκό πρόγραμμα) που δυστυχώς σταματάει τη λειτουργία του. Σε σχέση με τη κατάρτιση αυτή σήμερα προσφέρεται κυρίως από τα Κέντρα Επαγγελματικής Κατάρτισης τα οποία χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκά προγράμματα  που όμως γίνονται άκαιρα, χωρίς σύνδεση με δυνατότητα απασχόλησης, όταν δηλαδή δεν χρειάζονται με αποτέλεσμα να δημιουργείται μια εξαρτώμενη επιδοτούμενη ομάδα ανθρώπων.

Εμείς όσες φορές χρειάστηκε να καταρτισθούν άνθρωποι τους οποίους οργανώναμε σε ομαδικά σχήματα απασχόλησης, έπρεπε να πληρώσουμε για να έχουμε την εκπαίδευση που θέλουμε στο χρόνο που τη θέλουμε.

  Η νομική μορφή που μια ομάδα ανθρώπων θα μπορούσε να οργανωθεί στα πλαίσια της κοινωνικής οικονομίας, αυτό δηλαδή που θα μπορούσαμε να πούμε κοινωνική επιχείρηση σήμερα στην Ελλάδα δεν υπάρχει.  Η μόνη περίπτωση που έχουμε στην Ελλάδα κοινωνικών επιχειρήσεων είναι οι ΚΟΙ.Σ.Π.Ε. (Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Π.Ε.)

Εμείς χρησιμοποιούμε τη νομική μορφή του συνεταιρισμού που είναι πολύ κοντά στη κοινωνική επιχείρηση κυρίως οι ολιγομελείς συνεταιρισμοί που εργάζονται όλα τα μέλη τους και που μπορούν να διασφαλίσουν την ομαδική συνοχή και κυρίως τη δημοκρατική διαδικασία απόφασης που είναι πολύ σημαντικό στοιχείο.

Αυτό που προκύπτει από την έλλειψη αυτή είναι πιστοποίηση της κοινωνικής επιχείρησης και επομένως η απουσία στοχευμένου υποστηρικτικού πλαισίου π.χ. οικονομικής ενίσχυσης αυτών των επιχειρήσεων κυρίως στην έναρξη τους, στην αρχή της λειτουργίας τους.  Αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι η ενίσχυση των όποιων μορφών έχουμε μόνο από στοχευμένα ευρωπαϊκά προγράμματα (π.χ. equal) ή μαζί με όλες τις άλλες επιχειρήσεις μέσω αναπτυξιακού  νόμου ή μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων.  Δεν έχουμε δηλαδή στοχευμένα προγράμματα οικονομικής στήριξης από αυτοδιοίκηση, κράτος, τράπεζες κ.λ.π. χρηματοδοτικούς φορείς.

Αν θεωρήσουμε σήμερα, ότι η μορφή του συνεταιρισμού ή της αστική εταιρείας μη κερδοσκοπικής αποτελούν μορφές με χαρακτηριστικά κοινωνικών επιχειρήσεων, στο υπάρχον νομικό πλαίσιο ελάχιστα υποστηρικτικά στοιχεία υπάρχουν.

Εμείς χρησιμοποιούμε πολύ τη δυνατότητα που παρέχει ο κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων (παρ.3 αρθ.192 Ν. 3463/06)[2] για την απευθείας ενοικίαση χώρων που ανήκουν στο Δήμο, με ενοίκιο που καθορίζεται από επιτροπή π.χ. χώρος στέγασης εργαστηρίου της κοινωνικής επιχείρησης ή ενοικίαση αναψυκτηρίου ή ενοικίαση κινητών π.χ. έπιπλα, οχήματα.

Επίσης μας δίδεται η δυνατότητα εφ’ όσον υπάρχουν οικονομικοί πόροι μέσω ΚΕΚ της κατάρτισης των ομάδων ή με τη βοήθεια πανεπιστημίου (π.χ. εκπαιδευόμενη ομάδα που ανήκει σε συν/σμό εναλλακτικών μορφών τουρισμού, σε θέματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης) ή ετοιμάζουν το απαραίτητο εκπαιδευτικό υλικό. Βέβαια μέσα από τη χρήση των προγραμματικών συμβάσεων .

Δεν έχουμε όμως τη δυνατότητα απευθείας αγοράς υπηρεσιών από επιχειρήσεις κοινωνικής οικονομίας.  Επομένως εδώ θα μπορούσε να διευκολυνθεί η κοινωνική επιχείρηση για απευθείας ανάθεση εργασιών η προμηθειών ή ακόμη  και εκτέλεσης έργων εφ’ όσον πρόκειται για τέτοιου τύπου επιχείρηση ή οποία φυσικά θα πρέπει να πιστοποιείται σαν κοινωνική επιχείρηση.

Νομίζω ότι η πρωτοβάθμια αυτοδιοίκηση (ιδιαίτερα οι δήμοι της ενδοχώρας) αποτελεί ιδανικό χώρο για την εφαρμογή πολιτικών με πρόταγμα την κοινωνική οικονομία. Εκτός όμως από τη βούληση θα πρέπει να δοθεί ή να διεκδικηθεί και η δυνατότητα.

---

[1] Μορφή μικρού συνεταιρισμού, που συναντούμε στην Κρήτη με επίκεντρο το μιτάτο, ετήσιας διάρκειας ή και παραπάνω, όπου μικροϊδιοκτήτες, συνένωναν το κεφάλαιο τους (ζώα) ή την εργασία τους μ’ ένα πολύ ενδιαφέρον σύστημα κατανομής των κερδών που υπολόγιζε το ίδιο την εργασία με το κεφάλαιο, για τη μεταποίηση του γάλακτος ή άλλων προϊόντων που παρήγαγαν από τη κτηνοτροφική τους δραστηριότητα.

[2] Στο Δήμο μας έχουμε εμψυχώσει τρεις συνεταιρισμούς – συνειδητά στη κατεύθυνση της κοινωνικής οικονομίας.

·        Το Συνεταιρισμό «Ιδαία Γη» - μετέχουν δέκα γυναίκες και τυποποιούν τοπικά προϊόντα.

·        Το Συνεταιρισμό «Ιδαίες» - μετέχουν επτά γυναίκες και κατασκευάζουν με παραδοσιακές τεχνικές πανέρια, καλάθια, ξύλινα παιχνίδια και χρηστικά αντικείμενα.

·        Το Συνεταιρισμό «Ανέγνωρο» εναλλακτικών μορφών τουρισμού  – μετέχουν δέκα νέοι της περιοχής και ασχολούνται με εναλλακτικές μορφές τουρισμού, περιβαλλοντική εκπαίδευση και οικοτουρισμό.

Τοπικές Κοινωνίες της Κρήτης σε μετάβαση. Εναλλακτικές μορφές ολοκληρωμένης κοινωνικής παρέμβασης.

 «Τοπικές  Κοινωνίες  της Κρήτης  σε μετάβαση.

Εναλλακτικές μορφές ολοκληρωμένης κοινωνικής παρέμβασης»

Η προσπάθεια μεταρρύθμισης της  Τοπικής Αυτοδιοίκησης  στηρίζεται μεταξύ άλλων στο επιχείρημα της διαμόρφωσης δυνατοτήτων ανάπτυξης ευρύτερων περιοχών.

Εάν με την ανάπτυξη δεν εννοούμε περιοριστικά μόνο  την τεχνική υποδομή   - η οποία ενώ είναι αυτονόητη, θα πρέπει και αυτή να εναρμονίζεται με τις κοινωνικές, πολιτισμικές, οικολογικές και οικονομικές επιδιώξεις – αλλά τη δημιουργία όλων των προϋποθέσεων για την εμφάνιση, ανάδειξη και απελευθέρωση δυνάμεων και πόρων στο επίπεδο των τοπικών κοινωνιών με κοινό στόχο τη  βελτίωση

Επεξεργασία Υγρών Αποβλήτων με φυσικά συστήματα, Δ.Ρούβα

των όρων ζωής των ανθρώπων ,με ταυτόχρονη εξασφάλιση των βασικών προϋποθέσεων μιας προοπτικής για τις επόμενες γενιές, τότε θεωρούμε απαραίτητη την προσπάθεια μιας σε βάθος καταγραφής και ανάλυσης όλων των δεδομένων που συνθέτουν τις τοπικές κοινωνίες σε αλληλεξάρτηση αλλά και σε σχέση με τις ευρύτερες κοινωνικές συνθήκες και διαδικασίες.

Η ανάγκη επιστημονικής ανάλυση και θεμελίωσης της πραγματικής κατάστασης στις τοπικές κοινωνίες έχει βεβαίως προ πολλού αναγνωριστεί τόσο σε άλλες χώρες, όσο και στην Ελλάδα. Ωστόσο, και όσον αφορά ιδιαίτερα στην Ελλάδα, η προσπάθεια ικανοποίησης αυτής της ανάγκης εξαντλείται κυρίως και συνήθως μόνο σε μια πρόχειρη στατιστική καταγραφή, σε γενικόλογες διαπιστώσεις των   οικονομικών δραστηριοτήτων και σε ένα κατάλογο κάποιων μέτρων που αφορούν σε έργα τεχνικής υποδομής, κατάρτισης, , κοινωνικών σχέσεων, κοινωνικών προβλημάτων, αντιλήψεων, στάσεων, αξιών, δυνατοτήτων και συνθηκών εργασίας και απασχόλησης, ούτε βέβαια προτάσεις για εναλλακτικές μορφές οικονομικής δραστηριότητας. Δεν αναλύεται και δεν προτείνεται τίποτα σχετικά με το πολιτισμικό γίγνεσθαι, ούτε βεβαίως θεματοποιούνται ζητήματα που σχετίζονται με τις ριζικές μεταβολές των τοπικών κοινωνιών, την εξαφάνιση θεσμών  και δικτύων , την ανυπαρξία προσπαθειών και πρωτοβουλιών για την δημιουργία νέων που θα αντιμετωπίσουν τα πρωτόγνωρα για τις τοπικές κοινωνίες προβλήματα, αλλά και τις προκλήσεις και ευκαιρίες που εμπεριέχει η κατάσταση κρίσης. Δεν γίνεται καμιά συστηματική ανάλυση και αναφορά στις κοινωνικές ανισότητες και τα φαινόμενα κοινωνικού αποκλεισμού. Επίσης δεν ερευνούνται σε βάθος ζητήματα που αφορούν στις προϋποθέσεις ανάπτυξης της κοινωνίας των πολιτών, της κοινωνικής συμμετοχής και του εκδημοκρατισμού του συστήματος τοπικής πολιτικής οργάνωσης. Και βεβαίως δεν μπορούν να προταθούν ανάλογα μέτρα και πολιτικές , ούτε να δοθούν απαντήσεις σε αυτά τα ζητήματα.

Βιολογικός Καθαρισμός Δ. Ρούβα

Ενώ  έτσι είχε η κατάσταση μέχρι σήμερα, είναι πιστεύουμε, με αφορμή την επιχειρούμενη μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αλλά και τις συντελούμενες ριζικές αλλαγές στις σύγχρονες κοινωνίες, εξαιρετικά επείγουσα η ανάγκη να ληφθούν όλα τα παραπάνω σοβαρά υπόψη. Η διοικητική συνένωση κοινοτήτων και οικισμών μιας ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής που ρητά ή άρρητα σκοπεύει στην συγκρότηση ενιαίου οικονομικού, κοινωνικού, πολιτιστικού και πολιτικού χώρου θα οδηγηθεί αρκετά σύντομα σε αδιέξοδο εάν δεν ερευνήσει σε βάθος  όλα αυτά τα ζητήματα και δεν διαμορφώσει μια ανάλογη πολιτική. Αντιλαμβανόμαστε βέβαια την, εν μέρει δικαιολογημένη, στρεβλή κατανόηση της κοινωνικής έρευνας και την σύγχυση που επικρατεί γύρω από το αντικείμενο,  τη χρησιμότητα, αλλά και το πώς και ποιος μπορεί να κάνει μια τέτοια έρευνα, αλλά πιστεύουμε ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυτό έχει γίνει κατανοητό. Οι περισσότεροι δήμοι εξάλλου έχουν κατανοήσει ότι στην παρούσα συγκυρία βρίσκονται μπροστά σε μία πρόκληση ιδιαίτερα σημαντική. Το πώς θα την κατανοήσουν και τι θα πράξουν εξαρτάται και από τις δυνατότητες αναφοράς σε παραδείγματα ή σε εμπειρίες. Η φιλοδοξία αυτής της πρότασης είναι μεταξύ άλλων και αυτή: να προτείνει μια σοβαρή επιστημονική θεμελίωση της πολιτικής πρακτικής αξιοποιώντας την ελληνική και διεθνή εμπειρία από πρωτότυπα παραδείγματα,   να αποτελέσει η ίδια ένα πρότυπο αναφοράς και να προκαλέσει συζήτηση και προβληματισμό.

Βασική μας ιδέα είναι ότι οι τοπικές κοινωνίες έχουν μέλλον και μπορούν να αποτελέσουν χώρο ανάπτυξης και εφαρμογής μιας  κουλτούρας της δημιουργικής φαντασίας της δοκιμής, της ανησυχίας και της υπέρβασης στερεοτυπικών στρεβλών αντιλήψεων περί προόδου και ανάπτυξης. Ήδη σε άλλες κοινωνίες έχει αρχίσει μια ανάστροφη κίνηση και ένα έντονο ενδιαφέρον για τις τοπικές κοινωνίες, αλλά και στην Ελλάδα διαφαίνεται μια τέτοια μεταστροφή, αρκεί να διαγνωστεί αυτό και να διαμορφωθεί η κατάλληλη πολιτική. Μια οξυδερκής πολιτική που να υπερβαίνει το σύνηθες και να ανοίγει νέους δρόμους επεξεργαζόμενη την παρούσα κατάσταση στην ιστορική της διαδρομή και αντιλαμβανόμενη έγκαιρα τα όσα προμηνύονται. Η Ελλάδα είναι εξάλλου λόγω ιστορικών, πολιτισμικών και γεωγραφικών δεδομένων μια χώρα που κατεξοχήν αναπτύσσεται σε κατάσπαρτες μικρές ενότητες, γεγονός που έχει τις ενδογενείς δυσκολίες του, αλλά αποτελεί ταυτόχρονα και ένα συγκριτικό πλεονέκτημα, μια πρόκληση και μια δυνατότητα.

Η πολύχρονη εμπειρία με μικρές τοπικές κοινωνίες στην Κρήτη, αλλά και η συσσωρευμένη διεθνής εμπειρία μας δίνουν τη βεβαιότητα ότι αυτές οι κοινωνίες έχουν τεράστιες δυνατότητες. Αρκεί βεβαίως να διερευνηθούν επαρκώς. Η ανάγκη μεταφοράς πόρων, εξοπλισμού, τεχνογνωσίας, ίσως και εργατικού δυναμικού δεν αποκλείεται να είναι απαραίτητη. Πιο απαραίτητη ωστόσο είναι η ανάδειξη σε τοπικό επίπεδο όλων των υπαρχουσών προϋποθέσεων, μεταξύ των οποίων και των τεχνογνωσιών, αλλά και όλων εκείνων των πολιτισμικών παραγόντων, που εκτός από το ό,τι οι ίδιοι μπορεί να αποτελούν αντικείμενο εκμετάλλευσης, είναι αυτοί που εμποδίζουν ή διευκολύνουν την ανάπτυξη. Η εφαρμογή πολιτικών ανάπτυξης και η αποδοχή τους από τους κατοίκους εξαρτάται σχεδόν απόλυτα από τα πολιτισμικά δεδομένα μιας περιοχής. Η πολύχρονη εμπειρία μας σε τοπικές κοινωνίες της Κρήτης και ιδιαίτερα σε τέτοιες  με ιδιόμορφα  προβλήματα σχετικά με την συνολική κοινωνική και οικονομική κατάσταση υπογραμμίζει το επείγον μιας σοβαρής παρέμβασης.

Ωστόσο , λόγω ενδογενών συγκυριών αλλά και εξελίξεων συνολικά στην κοινωνία μας, αποδεικνύεται τα τελευταία χρόνια μια κρίση συνολική, που χαρακτηρίζει, κατά την άποψη μου, ολόκληρη την περιοχή της ορεινής κυρίως Κρήτης και δεν αποκλείεται να αφορά αυτή και άλλες παρόμοιες περιοχές σε όλη την Ελλάδα. Η κρίση στην συγκεκριμένη περιοχή οφείλεται γενικά στο γεγονός ότι βρίσκεται σε μια καμπή μετάβασης από μια «παραδοσιακή» σε μια «σύγχρονη» κατάσταση», που αφορά στην οικονομία, στον πολιτισμό, στην πολιτική, στην κοινωνία των πολιτών, στην  καθημερινή ζωή των ανθρώπων και στο σύστημα αξιών  και κοινωνικής συνείδησης των πολιτών.

Στο χώρο της οικονομίας έχει την απόλυτη κυριαρχία η κτηνοτροφία, ενώ παράλληλα η γεωργία, η μεταποίηση και η χειροτεχνία τείνουν να εξαφανιστούν – παρόλες τις δυνατότητες και την αξιόλογη παράδοση, που υπάρχουν σε αυτούς τους τομείς – και χωρίς να έχει αναπτυχθεί ένας τομέας των υπηρεσιών. Η ηγεμονική κυριαρχία της κτηνοτροφίας, που στηρίζεται σε ένα ανορθόδοξο και ανορθολογικό σύστημα επιδοτήσεων αφού ως γνωστό επιδοτείται ο αριθμός των ζώων και όχι η βελτίωση της παραγωγής, της παραγωγικότητας, της ποιότητας, της  πρωτοτυπίας και της υποδομής – η ανυπαρξία ενός ανάλογου συστήματος που να στηρίζει άλλες μορφές οικονομικής δραστηριότητας και απασχόλησης, όπως π.χ μεταποίηση, βιολογικές καλλιέργειες και παραγωγή, χειροτεχνία, τουρισμός και άλλες υπηρεσίες, οδηγεί σε μια προβληματική οικονομία, σε εξαφάνιση ή σε μη-εμφάνιση άλλων εναλλακτικών μορφών οικονομίας/ απασχόλησης. Επιπλέον εθίζει τις τοπικές κοινωνίες στο «βόλεμα», την απενεργοποίηση της φαντασίας , της μεγαλύτερης προσπάθειας, του πειράματος, της  ευρηματικότητας, της πρωτοβουλίας, της αναζήτησης δημιουργικών  διεξόδων, δημιουργεί ηγεμονικές και εγωιστικές στάσεις από την πλευρά της κυρίαρχης επαγγελματικής ομάδας, υποσκάπτει και διαβρώνει το παραδοσιακό ηθικό σύστημα αξιών και ιδιαίτερα την αλληλεγγύη / αλληλοβοήθεια, την συντροφικότητα, την κοινότητα, την κοινωνική συνοχή, την ειλικρίνεια, την ολιγάρκεια, την εργασιακή ηθική, την νομιμότητα και την αίσθηση δικαίου κ.λ.π. 

Βιβλιοθήκη-Σχολείο "Άνεβος" στη Γέργερη

Εκτός αυτού προκαλεί μια κρίση νομιμοποίησης των κρατικών και δημοκρατικών θεσμών και εξωθεί σε συμπεριφορές σύγκρουσης με τοπικούς, νομαρχιακούς και κρατικούς θεσμούς, καθώς και εναντίον μέρους της τοπικής κοινωνίας, αλλά και της ευρύτερης περιοχής, στο βαθμό και στο μέτρο που οι παραπάνω «θέτουν εμπόδια» ή αμφισβητούν τα «κεκτημένα δικαιώματα» και την κατεστημένη ηγεμονία.

Οι νέοι σε αυτές τις κοινωνίες και ιδιαίτερα οι άνδρες προσανατολίζονται κάτω από αυτές τις συνθήκες κύρια προς την κτηνοτροφία εγκαταλείποντας το (υποχρεωτικό) σχολείο – το μεγαλύτερο ποσοστό σε όλη την Ελλάδα – και επιπλέον ασκώντας πίεση συμβολικού κοινωνικού χαρακτήρα, διαμέσου στιγματισμού όσων θα προτιμούσαν να ασχοληθούν με «τα γράμματα και τον πολιτισμό», αλλά και προβολή της κυρίαρχης επιλογής ως της μόνης άξιας, η οποία εγγυάται   οικονομική άνεση, άνετη και ξεκούραστη ζωή και φυσικά κοινωνική καταξίωση. Οι νέες γυναίκες επιδίδονται στην εκπαίδευση με στόχο την φυγή από μια κοινωνία που φαίνεται να μην τις εκφράζει, γεγονός που βέβαια προκαλεί τεράστια προβλήματα στις ίδιες, αλλά και στην τοπική κοινωνία, η οποία αποστερείται έτσι από ένα ιδιαίτερα  σημαντικό τμήμα του πληθυσμού της απαραίτητο για την πρόοδο και την κοινωνική αρμονία.

Εκτός από τα παραπάνω δημιουργούνται, κάτω από αυτές τις συνθήκες κρίσης και κοινωνικής αποδιοργάνωσης, οι ευνοϊκές προϋποθέσεις για την εμφάνιση και την ένταση μορφών παραοικονομίας και απασχόλησης με αντικείμενα που οδηγούν στον εύκολο και γρήγορο πλουτισμό, σε μορφές αυταρχικής και βίαιης συμπεριφοράς και έχουν βέβαια δραματικές και επικίνδυνες συνέπειες.  Εάν μάλιστα προέκυπτε η περίπτωση να εκλείψουν οι επιδοτήσεις, κάτι που βέβαια δεν αποκλείεται, τότε υπάρχει ο βάσιμος φόβος η κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή να οδηγηθεί παντελώς εκτός ελέγχου. Αυτό θα οφείλεται βεβαίως στο γεγονός ότι ιδιαίτερα οι νέοι που θα έχουν αποκοπεί από παραδοσιακές ικανότητες / δεξιότητες και αξίες επαγγελματικού και  κοινωνικού χαρακτήρα θα διαμορφώσουν στρατηγικές και σχέδια ζωής περισσότερο ανομικού τύπου και λιγότερο θα επιχειρήσουν  μια επιστροφή την οποία εξάλλου έχουν βιώσει ως αδιέξοδη. Τα παραπάνω θα επιτείνονται λόγω της ανυπαρξίας ή της κρίσης θεσμών που να αντιλαμβάνονται τις  σύγχρονες αλλαγές και προκλήσεις κατά ένα εποικοδομητικό και δημιουργικό τρόπο και να εξοπλίζουν την τοπική κοινωνία με προτάσεις και σχέδια θετικής εκμετάλλευσης της νέας κατάστασης. Το σύστημα παραδοσιακών αξιών και προσανατολισμών κάτω από αυτές τις συνθήκες δεν είναι σε θέση  να αποκωδικοποιήσει δημιουργικά τις εξελίξεις και προκαλεί αντίθετα μορφές αυτοεγκλεισμού και εγκλωβισμού σε αμυντικές αντιδραστικές και αυταρχικές συμπεριφορές και απελευθερώνει ένα τεράστιο δυναμικό συγκρούσεων και ανορθολογικότητας. Το πολιτικό πρόβλημα και ο τρόπος διαχείρισης του μπορεί να κατανοηθεί στο παραπάνω πλαίσιο που επιγραμματικά σκιαγραφήσαμε.

Με δεδομένο ωστόσο ότι οι περιοχές αυτές διαθέτουν επαρκείς πόρους (φυσικούς και ανθρώπινους), αλλά και τις προϋποθέσεις για μια αξιοθαύμαστη εναλλακτικού χαρακτήρα συνολική ανάπτυξη: οικονομική, πολιτιστική και κοινωνική που να σέβεται και να χρησιμοποιεί δημιουργικά την παράδοση και το περιβάλλον, είναι νομίζω κατεπείγον να γίνουν κατ αρχήν δύο πράγματα:

Πρώτον να λυθεί το πολιτικό πρόβλημα είτε νομοθετικά,  είτε πολιτικό – διοικητικά, αφού βέβαια υπάρξει μια συστηματική διερεύνηση του προβλήματος με την συνεργασία όλων των εμπλεκομένων και κύρια των δημοκρατικών θεσμών εκπροσώπησης, δηλαδή των κομμάτων, κάτι που θα αποκαθιστούσε εξάλλου το χαμένο κύρος αυτών των θεσμών.

Δεύτερον να σχεδιαστεί, μετά από συστηματική έρευνα στην περιοχή, ένα ολοκληρωμένο, πρόγραμμα ανάπτυξης της ευρύτερης περιοχής και να περιλαμβάνει την οικονομία, τον πολιτισμό, την εκπαίδευση, επιμόρφωση, την κοινωνική ζωή και τα κοινωνικά προβλήματα, το περιβάλλον, την υγεία, την τεχνική υποδομή. Σε μια τέτοια δραστηριότητα θα μπορούσε να συμβάλει και το Πανεπιστήμιο Κρήτης.